Το ροχαλητό είναι μια από τις πιο κοινές διαταραχές που εντοπίζονται στη διάρκεια του ύπνου. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 55% των υγιών ενηλίκων ροχαλίζει περιστασιακά και το 25% συστηματικά. Εμφανίζεται πιο συχνά στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες ενώ τόσο το σωματικό βάρος όσο και η ηλικία φαίνεται ότι αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν την εμφάνισή του. Το ροχαλητό προκαλείται όταν αποφράσσεται μερικώς η αναπνευστική οδός προκαλώντας δονήσεις στους ιστούς της περιοχής οι οποίοι με τη σειρά τους παράγουν τον χαρακτηριστικό ήχο του ροχαλητού.

Τα αίτια που προκαλούν το ροχαλητό

Η μερική στένωση της αναπνευστικής οδού είναι εκείνη που προκαλεί το ροχαλητό. Τι μπορεί να προκαλέσει όμως τη στένωση της αναπνευστικής οδού; Μερικές αιτίες είναι:

• Η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος
• Οι ρινικοί πολύποδες
• Οι υπερτροφικές αμυγδαλές
• Τα κρεατάκια
• Μαλακή υπερώα
• Ευμεγέθης γλώσσα

Παράλληλα, διάφοροι είναι και οι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την εμφάνιση του ροχαλητού. Η ηλικία, το σωματικό βάρος, το κάπνισμα, το αλκοόλ, η υπερβολική κατανάλωση φαγητού πριν τον ύπνο και η κληρονομική προδιάθεση παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση ή την επιδείνωση του ροχαλητού.

Οι επιπτώσεις του ροχαλητού

Το ροχαλητό έχει επιπτώσεις στην υγεία και την διάθεση τόσο του ατόμου που ροχαλίζει όσο και εκείνων που διαβιούν μαζί του. Σε ότι αφορά το άτομο που ροχαλίζει, πολύ συχνά έχει να αντιμετωπίσει:

• Κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων
• Έντονη υπνηλία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας
• Προβλήματα συγκέντρωσης και απομνημόνευσης
• Πονοκέφαλο, ειδικά το πρωί
• Αίσθηση υπερβολικής κούρασης
• Διαταραχές στον ύπνο
• Μειωμένη σεξουαλική δραστηριότητα
• Κατάθλιψη και εναλλαγές διάθεσης
• Σύνδρομο υπνικής άπνοιας (Αν υποπτεύεστε ότι μπορεί να πάσχετε από σύνδρομο υπνικής άπνοιας, μπορείτε να συμπληρώσετε το δημοφιλές ερωτηματολόγιο ΠΑΡΚ, ΦΙΛΜ και να αξιολογήσετε μόνοι σας την υποψία σας. Συμπληρωματικά η κλίμακα ύπνου EPWORTH θα σας βοηθήσει να υπολογίσετε τη σοβαρότητα της κατάστασης).

Οι επιπτώσεις αυτές είναι κοινές και στα άτομα που ζουν μαζί με ένα άτομο που ροχαλίζει καθώς και εκείνοι επηρεάζονται άμεσα. Έτσι το ροχαλητό λαμβάνει και κοινωνικές διαστάσεις και δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που προκαλεί πρόβλημα στις ανθρώπινες σχέσεις.

Πώς αντιμετωπίζεται το ροχαλητό

Η επίσκεψη στον ΩΡΛ είναι επιβεβλημένη τόσο για την εξακρίβωση της πηγής του όσο και για τον τρόπο αντιμετώπισής του. Ο γιατρός ΩΡΛ με εξετάσεις όπως η λαρυγγοσκόπηση και η ενδοσκόπηση μύτης  μπορεί να εντοπίσει τη συγκεκριμένη αιτία που προκαλεί το ροχαλητό και κατόπιν να αποφασίσει για τον ενδεδειγμένο τρόπο αντιμετώπισης. Σε γενικές γραμμές, το ροχαλητό μπορεί να αντιμετωπιστεί με:

• Αλλαγή της ρουτίνας ύπνου
• Ύπνο στο πλάι και όχι ανάσκελα
• Ελαφρύ σήκωμα του κεφαλιού στον ύπνο, πχ με ένα μαξιλάρι
• Χρήση ρινικής ταινίας
• Χρήση ενός επιστομίου
• Αμυγδαλεκτομή
• Ειδικά εμφυτεύματα ή σκληρυντικές ουσίες στην μαλακή υπερώα
• Αφαίρεση ρινικών πολύποδων
• Πλαστική ρινικού διαφράγματος.

Η αλλαγή των συνηθειών που προκαλούν το ροχαλητό μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αντιμετώπισή του. Η μείωση του σωματικού βάρους, η διακοπή του καπνίσματος και του αλκοόλ αλλά και η αποφυγή λήψης ηρεμιστικών χαπιών μπορούν να συμβάλλουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση του ροχαλητού.

Οι αμυγδαλές είναι δύο λεμφικοί ιστοί σε σχήμα αμυγδάλου, βρίσκονται στο πίσω μέρος του λαιμού, μία δεξιά και μια αριστερά και αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού μας συστήματος κυρίως έως τα 6 πρώτα έτη της ζωής μας. Στην εφηβεία οι αμυγδαλές μειώνονται σε μέγεθος ενώ στην ενήλικη ζωή εξασθενούν και δεν αποτελούν μέρος του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Οι αμυγδαλές είναι υπεύθυνες για την άμυνα του οργανισμού ενάντια στα ιούς και βακτήρια που προσπαθούν να εισέλθουν μέσω της μύτης ή του στόματός μας.  Η οξεία αμυγδαλίτιδα είναι η φλεγμονή που παρουσιάζεται στις αμυγδαλές. Προκαλείται κυρίως σε παιδιά, όχι όμως αποκλειστικά καθώς πολλοί είναι και οι ενήλικες που ταλαιπωρούνται από τα ενοχλητικά συμπτώματα. Τα βακτήρια ή οι ιοί  που προκαλούν οξεία αμυγδαλίτιδα μεταδίδονται εύκολα κυρίως με το σάλιο, τον βήχα και το φτέρνισμα.

Τα αίτια της οξείας αμυγδαλίτιδας

Η οξεία αμυγδαλίτιδα μπορεί να οφείλεται είτε σε ιούς είτε σε βακτήρια. Στις περιπτώσεις που προκαλείται από ιούς αυτοί συνήθως είναι ιοί της γρίπης, αδενοϊοί, ρινοϊοί κ.α. Στις περιπτώσεις που η οξεία αμυγδαλίτιδα οφείλεται σε βακτήρια αυτά συνήθως είναι διάφοροι στρεπτόκοκκοι, ο πνευμονιόκοκκος, ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος κ.α.

Τα συμπτώματα της οξείας αμυγδαλίτιδας

Τα συμπτώματα της οξείας αμυγδαλίτιδας περιλαμβάνουν:

• Υψηλό πυρετό
• Πονόλαιμο
• Δυσκολία ή πόνο στην κατάποση
• Αίσθημα κόπωσης
• Πονοκέφαλο
• Βήχα
• Πόνο στο αυτί ή τα αυτιά, ο οποίος είναι συνήθως αντανακλαστικός
• Πόνο στις αρθρώσεις
• Δυσοσμία στην αναπνοή
• Πρησμένες αμυγδαλές
• Διόγκωση λεμφαδένων
• Ανορεξία
• Ευερεθιστότητα
• Σιελόρροια.

Η θεραπεία της οξείας αμυγδαλίτιδας

Η οξεία αμυγδαλίτιδα μπορεί να αντιμετωπιστεί με ποικίλους τρόπους, όπως:

• Ξεκούραση
• Κατανάλωση πολλών υγρών
• Διατροφή με φαγητά που δεν ερεθίζουν την περιοχή
• Γαργάρες με στοματικά διαλύματα
• Λήψη παυσίπονων για τον πόνο και τον πυρετό
• Λήψη αντιβίωσης, σε περίπτωση ύπαρξης βακτηρίου
• Αμυγδαλεκτομή (χειρουργική αφαίρεση των αμυγδαλών) όταν όμως συντρέχουν συγκεκριμένοι λόγοι. Οι λόγοι αυτοί είναι όταν η πάθηση υποτροπιάζει, όταν γίνεται χρόνια, όταν η αντιβίωση αποτυγχάνει, όταν παρουσιάζονται επιπλοκές στην αρχική φλεγμονή και όταν προκαλείται υπερτροφία των αμυγδαλών με συνεχόμενες φλεγμονές.

Η καλή και σωστή υγιεινή των χεριών και ειδικά στα μικρά παιδιά, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην πρόληψη της εμφάνισης της οξείας αμυγδαλίτιδας.

Το Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας (ΣΥΑ)είναι μια αρκετά συχνή διαταραχή που αντιμετωπίζουν κυρίως άνδρες καπνιστές μετά τα 40 τους έτη, χωρίς όμως αυτό να αποκλείει από τους δυνητικούς ασθενείς τις γυναίκες. Υπολογίζεται ότι περίπου 6% του πληθυσμού πάσχει από το Σύνδρομο Υπνικής Άπνοιας.

Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας

Η άπνοια χαρακτηρίζεται από σημαντική ή πλήρη διακοπή της ροής του αέρα για τουλάχιστον 10 δευτερόλεπτα. Ως αποφρακτική υπνική άπνοια χαρακτηρίζεται η συνεχόμενη αναπνευστική προσπάθεια του ασθενούς παρότι υπάρχει διακοπή της ροής του αέρα λόγω απόφραξης. Η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας όταν ο ασθενής κατά τη διάρκεια του ύπνου του παρουσιάσει τουλάχιστον πέντε αποφρακτικά απνοϊκά επεισόδια την ώρα.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα που συναντώνται πιο συχνά σε ασθενείς που αντιμετωπίζουν το Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας είναι:

• Υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας
• Ροχαλητό
• Νυχτερινές αφυπνίσεις
• Διανοητική σύγχυση
• Διαταραχές μνήμης και συγκέντρωσης
• Σοβαρή υπνηλία ακόμα και κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, της οδήγησης κ.α
• Αίσθημα υπερβολικής κόπωσης
• Μειωμένη ενεργητικότητα
• Έντονη νυκτουρία
• Πονοκέφαλος
• Εφίδρωση
• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμιση
• Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία
• Εκνευρισμός
• Κατάθλιψη
• Αίσθημα απογοήτευσης κ.α

Διάγνωση

Το ΣΥΑ μπορεί να διαγνωστεί με λήψη πλήρους ιατρικού ιστορικού, με κλινική εξέταση αλλά και με σειρά εργαστηριακών εξετάσεων. Επίσης για την ακριβέστερη διάγνωση του συνδρόμου είναι απαραίτητη μια μελέτη ύπνου κατά την οποία καταγράφονται οι αναπνευστικές κινήσεις, η ροή του αέρα, ο κορεσμός του αίματος σε οξυγόνο και άλλα στοιχεία που βοηθούν στον υπολογισμό των δεικτών άπνοιας και των διαταραχών της αναπνοής.

Θεραπεία

Το Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας μπορεί να αντιμετωπιστεί συντηρητικά ή και χειρουργικά. Οι συντηρητικοί τρόποι αντιμετώπισης περιλαμβάνουν:

• Διακοπή καπνίσματος
• Απώλεια βάρους
• Σωματική άσκηση
• Μείωση αλκοόλ
• Αποφυγή ύπτιας θέσης στον ύπνο
• Χρήση ρινικού αποσυμφορητικού πριν τον ύπνο
• Χρήση μάσκας C-PAP, η οποία παρέχει συνεχή ροή αέρα καθ όλη τη διάρκεια του ύπνου.
• Θεραπεία υποκείμενων νοσημάτων, όπως η αλλεργική ρινίτιδα, εάν υφίστανται.

Η χειρουργική επέμβαση γίνεται μόνο για την σταθεροποίηση των ανώτερων αεραγωγών εφόσον υπάρχει απόφραξη από υπετροφικές αμυγδαλές ή υπερτροφικές αδενοειδείς εκβλαστήσεις.

Το Σύνδρομο Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας είναι μια συχνή πάθηση η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη ζωή των ασθενών. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση είναι καίρια καθώς το ΣΥΑ μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά καρδιολογικά προβλήματα ή να επιδεινώσει τα ήδη υπάρχοντα.

Η επίσκεψη στους ειδικούς (Ωτορινολαρυγγολόγο και Πνευμονολόγο) κρίνεται απαραίτητη προκειμένου να διαγνωστεί και να αντιμετωπιστεί έγκαιρα για το βέλτιστο συμφέρον του ασθενούς.

Η Άπνοια είναι η διακοπή της αναπνοής (ροής του αέρα) πάνω από 10 δευτερόλεπτα. Έχουμε τρία είδη υπνικής άπνοιας: την Κεντρική, όταν η διακοπή της διόδου αέρα από την μύτη και το στόμα κατά την διάρκεια του ύπνου συνδυάζεται με απουσία κινήσεων των αναπνευστικών μυών, την Περιφερική, που παρουσιάζεται παρόλο που οι αναπνευστικοί μύες λειτουργούν και την Μικτή, όταν έχουμε και περιφερικές και κεντρικές υπνικές άπνοιες.

Σύνδρομο αποφρακτικής υπνικής άπνοιας ονομάζουμε το σύνολο των κλινικών εκδηλώσεων και επιπτώσεων στον οργανισμό, που είναι αποτέλεσμα της Περιφερικής ή της Μικτής Υπνικής Άπνοιας.

Το ροχαλητό είναι ο θόρυβος που παράγεται από την δόνηση δομών του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Στις δομές αυτές περιλαμβάνονται η μαλθακή υπερώα, οι παρίσθμιες καμάρες, το τοίχωμα του φάρυγγα και γενικότερα τα μαλακά μόρια στο ανώτερο αεραγωγό σύστημα μέχρι τις φωνητικές χορδές. Το ροχαλητό εμφανίζεται στην εισπνοή αλλά μπορεί να εμφανιστεί και στην εκπνοή. Το φάσμα των συχνοτήτων που εμπεριέχει είναι πολύ μεγάλο (10.000 hz) και εξαρτάται από το στάδιο του ύπνου, την θέση του ασθενούς, το βάρος του και από πολλούς άλλους παράγοντες. Οποιαδήποτε αιτία ελαττώνει τον μυϊκό τόνο των διαστολέων μυών του φάρυγγα (πχ χρήση αλκοόλ), αυξάνει τις αντιστάσεις μέσα στο φάρυγγα και μπορεί να προκαλέσει ροχαλητό

Τα αίτια του συνδρόμου υπνικής άπνοιας είναι βασικά η απόφραξη της ανώτερης αναπνευστικής οδού για διάφορους λόγους, ενώ παράγοντες που συμβάλουν και επιδεινώνουν το ήδη υπάρχον πρόβλημα είναι η παχυσαρκία, τα νευρομυικά νοσήματα, η κατανάλωση αλκοόλ πριν τον ύπνο, η λήψη υπνωτικών χαπιών και η ηλικία.

Η απόφραξη των ανωτέρων αναπνευστικών οδών (mechanical loads) μπορεί να οφείλεται σε πολλές αιτίες, όπως:

• Απόφραξη της μύτης που μπορεί να προκαλείται από Σκολίωση ρινικού διαφράγματος, Αλλεργική ρινίτιδα, Αγγειοκινητική ρινίτιδα, Χρόνιες φλεγμονές ρινός – παραρρινίων, Φαρμακευτική ρινίτιδα, ή ακόμα και προβλήματα στη Ρινική βαλβίδα.
• Απόφραξη ρινοφάρυγγα που οφείλεται σε Υπερτροφία αδενοειδών εκβλαστήσεων ή σε Χωροκατακτητικές εξεργασίες.
• Απόφραξη στοματοφάρυγγα, με πληθώρα αιτιολογικών παραγόντων όπως Μακρογλωσσία – Πτώση της γλώσσης προς τα πίσω, Υπερτροφία αμυγδαλών, Χαλαρή και πλαδαρή μαλθακή υπερώα, Υπερμεγέθη σταφυλή, μεγάλη πτύχωση και υπερτροφία του βλεννογόνου στην περιοχή του φάρυγγα, Ογκοι, Μετατραυματικές ή μετεγχειρητικές συμφύσεις.
• Απόφραξη υποφάρυγγα από πτώση της γλώσσας προς τα οπίσω, όγκους – φλεγμονές – κύστεις επιγλωττίδας, όγκους – φλεγμονές – κύστεις λάρυγγα/υποφάρυγγα, μεγάλη πτύχωση και υπερτροφία βλεννογόνου.
• Κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες, όπως Οπισθογναθία, Μικρογναθία, κατωφερέστερη θέση του υοειδούς οστού, που ελαττώνουν την διάμετρο της αεροφόρου οδού.

Τα συμπτώματα του συνδρόμου υπνικής άπνοιας που πρέπει να γνωρίζουμε και να αναζητήσουμε ιατρική βοήθεια αν μας παρουσιαστούν εκτός από το ροχαλητό είναι:

Νυχτερινοί ιδρώτες, Υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, Αίσθημα κόπωσης, Ανήσυχος και ταραγμένος ύπνος, Διακοπές της αναπνοής, Πρωινός πονοκέφαλος, Αίσθηση βάρους στο κεφάλι, Ξηροστομία, και Συχνουρία.

Η διερεύνηση του ροχαλητού από εξειδικευμένο Ωτορινολαρυγγολόγο, περιλαμβάνει φυσική εξέταση, ενδοσκόπηση του ανώτερου αναπνευστικού με οπτικές ίνες, κεφαλομετρική ανάλυση ακόμα και ενδοσκόπηση υπό νάρκωση αν κριθεί απαραίτητο. Μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν υπάρχει αποφρακτικό αίτιο και που ακριβώς βρίσκεται αυτό, για να προχωρήσουμε στο σχεδιασμό της αποκατάστασης η οποία μπορεί να είναι φαρμακευτική ή και χειρουργική. Ανάλογα με την ανατομική θέση αλλά και την έκταση του προβλήματος έχουμε στη διάθεσή μας μεγάλο εύρος χειρουργικών επεμβάσεων που τις εφαρμόζουμε μεμονωμένα ή συνδυαστικά προκειμένου να προσφέρουμε στον ασθενή μας το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Η αμυγδαλεκτομή σε περίπτωση υπερτροφίας αμυγδαλών, έχει πολύ καλά αποτελέσματα.

Η σταφυλοφαρυγγοϋπερώιος πλαστική έχει πολλές παραλλαγές και ο σχεδιασμός του χειρουργείου γίνεται εξατομικευμένα ανάλογα με τις ανάγκες του ασθενούς.

Εδώ βλέπουμε σχηματικά ένα παράδειγμα συνδυασμού αμυγδαλεκτομής και σταφυλοφαρυγγοϋπερώιου πλαστικής που σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να βελτιώσει το δείκτη άπνοιας-υπόπνοιας πάνω από 50% !!!![i],[ii].

Μία άλλη χειρουργική τεχνική που όμως μπορεί να ωφελήσει πολύ μικρό αριθμό ασθενών είναι η φαρυγγοπλαστική μέσω προώθησης της σκληρής υπερώας.

Ενώ εξίσου διαδεδομένη είναι και η Ζ-υπερώιος πλαστική, για επιλεγμένους ασθενείς.

Η εφαρμογή ραδιοσυχνοτήτων στη μαλθακή υπερώα, σε συνδυασμό με την αμυγδαλεκτομή προσφέρει πολύ καλά αποτελέσματα, χωρίς να χρειάζεται να προχωρήσουμε σε εκτεταμένες χειρουργικές παρεμβάσεις.

H εφαρμογή εμφυτευμάτων με τη μέθοδο Pillar προσφέρει επίσης μεγάλη βελτίωση, μέσω της σκλήρυνσης  που προκαλεί στην υπερώα αποτρέποντας την έντονη παλμική της κίνηση και την πρόκληση ροχαλητού κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Στην περίπτωση που ο ασθενής έχει δυσχέρεια στην αναπνοή από την μύτη, είτε λόγο σκολίωσης του ρινικού διαφράγματος είτε λόγω υπερτροφίας των κάτω ρινικών κογχών, η χειρουργική αποκατάσταση θα του δώσει ποιότητα ζωής και «ήσυχο» ύπνο. Ο έλεγχος για την ύπαρξη Αλλεργικής Ρινίτιδας και η θεραπεία της θα συμβάλουν στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του Υπνικής Άπνοιας.

Η μελέτη ύπνου είτε σε νοσοκομείο είτε στο σπίτι, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, γιατί αυτή θα καθορίσει τη σοβαρότητα του προβλήματος. Στη περίπτωση που ο δείκτης υπνικής άπνοιας είναι μεγάλος, η χρήση CPAP είναι μονόδρομος. Οι χειρουργικές τεχνικές μπορούν να προσφερθούν σε ασθενείς που έχουν ανάγκη μεγάλων πιέσεων στη CPAP προκειμένου να ευεργετηθούν από τη μάσκα εφαρμόζοντας  μικρότερες πιέσεις.

Η συνεργασία Ωτορινολαρυγγολόγου και Πνευμονολόγου είναι απαραίτητη προκειμένου ο ασθενής να αντιμετωπισθεί σωστά και να ευεργετηθεί από τις σύγχρονες θεραπευτικές μεθόδους, με την μικρότερη δυνατή επιβάρυνση.

Αν υποπτεύεστε ότι μπορεί να πάσχετε από σύνδρομο υπνικής άπνοιας, μπορείτε να συμπληρώσετε το δημοφιλές ερωτηματολόγιο ΠΑΡΚ, ΦΙΛΜ  και να αξιολογήσετε μόνοι σας την υποψία σας. Συμπληρωματικά η κλίμακα ύπνου EPWORTH θα σας βοηθήσει να υπολογίσετε τη σοβαρότητα της κατάστασης.

[i] Acta Otolaryngol. 2012 May;132(5):570. 15-year efficacy of uvulopalatopharyngoplasty based on objective and subjective data. Browaldh N1, Friberg D, Svanborg E, Nerfeldt P.

[ii] Otolaryngol Head Neck Surg. 2000 Sep;123(3):179-82. Efficacy of uvulopalatopharyngoplasty in unselected patients with mild obstructive sleep apnea. Senior BA1, Rosenthal L, Lumley A, Gerhardstein R, Day R.