Το συνεχές φτέρνισμα χωρίς πυρετό, πονόλαιμο ή άλλα σημεία κρυολογήματος είναι ένα συχνό και συχνά ενοχλητικό σύμπτωμα. Μπορεί να εμφανίζεται σε επαναλαμβανόμενες «ριπές», μόλις ξυπνάτε, όταν καθαρίζετε το σπίτι, σε συγκεκριμένους χώρους ή κάθε φορά που αλλάζει απότομα η θερμοκρασία. Το φτέρνισμα είναι ένας φυσιολογικός αμυντικός μηχανισμός της μύτης: απομακρύνει σωματίδια και ερεθιστικές ουσίες από τον ρινικό βλεννογόνο. Όταν όμως επαναλαμβάνεται καθημερινά, χρειάζεται να αναζητηθεί τι ενεργοποιεί υπερβολικά αυτό το αντανακλαστικό.
Οι συχνότερες αιτίες είναι η αλλεργική ρινίτιδα, η μη αλλεργική ή αγγειοκινητική ρινίτιδα και η έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες. Το μοτίβο των συμπτωμάτων, το περιβάλλον στο οποίο εμφανίζονται και τα συνοδά ενοχλήματα βοηθούν να ξεχωρίσουμε τις διαφορετικές μορφές ρινίτιδας.
Τι προκαλεί το συνεχές φτέρνισμα;
Αλλεργική ρινίτιδα
Στην αλλεργική ρινίτιδα, το ανοσοποιητικό σύστημα αντιδρά σε ουσίες που συνήθως είναι αβλαβείς. Συχνά αλλεργιογόνα είναι η γύρη, τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, τα επιθήλια ζώων και οι μύκητες. Η αντίδραση οδηγεί σε απελευθέρωση ισταμίνης και άλλων μεσολαβητών, προκαλώντας φτέρνισμα, διάφανη καταρροή, κνησμό στη μύτη και ρινική συμφόρηση.
Η φαγούρα στη μύτη ή στα μάτια, η δακρύρροια και οι επαναλαμβανόμενες πρωινές κρίσεις φτερνίσματος ενισχύουν την υποψία αλλεργίας. Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται συγκεκριμένες εποχές, πιθανός εκλυτικός παράγοντας είναι η γύρη. Όταν διαρκούν όλο τον χρόνο, εξετάζεται η έκθεση σε ακάρεα, ζώα ή μούχλα.
Μη αλλεργική ή αγγειοκινητική ρινίτιδα
Δεν προκαλείται κάθε ρινίτιδα από αλλεργία. Στη μη αλλεργική ρινίτιδα, ο ρινικός βλεννογόνος αντιδρά υπερβολικά σε ερεθίσματα χωρίς να συμμετέχει ο κλασικός αλλεργικός μηχανισμός. Οι απότομες αλλαγές θερμοκρασίας, ο κρύος ή ξηρός αέρας, η υγρασία, η σωματική άσκηση και οι έντονες οσμές μπορούν να προκαλέσουν φτέρνισμα, καταρροή ή μπούκωμα.
Η μορφή αυτή είναι συχνότερη στους ενήλικες και συνήθως δεν συνοδεύεται από έντονο κνησμό στα μάτια και στη μύτη. Τα αλλεργικά τεστ μπορεί να είναι φυσιολογικά, παρότι τα συμπτώματα είναι πραγματικά και επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα.
Καπνός, αρώματα και χημικοί ερεθιστικοί παράγοντες
Ο καπνός του τσιγάρου, τα αρωματικά χώρου, τα καθαριστικά, τα απολυμαντικά, τα καυσαέρια και η σκόνη ερεθίζουν άμεσα τις νευρικές απολήξεις της μύτης. Σε ευαίσθητα άτομα αρκεί ακόμη και μια σύντομη έκθεση για να ξεκινήσει συνεχές φτέρνισμα. Όταν το πρόβλημα εμφανίζεται κυρίως στον χώρο εργασίας, πρέπει να εξετάζεται και η πιθανότητα επαγγελματικής ρινίτιδας.
Αλλαγές θερμοκρασίας και υγρασίας
Η μετάβαση από ζεστό χώρο σε κρύο αέρα, ο κλιματισμός ή ένα πολύ ζεστό ντους μπορεί να ενεργοποιήσουν το ρινικό αντανακλαστικό. Αυτό το μοτίβο είναι πιο συμβατό με μη αλλεργική υπεραντιδραστικότητα παρά με λοίμωξη. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει με έντονο φως, καθώς σε ορισμένους ανθρώπους το ηλιακό φως προκαλεί κληρονομικό φωτικό αντανακλαστικό φτερνίσματος.
Φάρμακα και ορμονικές μεταβολές
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν ρινικά συμπτώματα. Επίσης, η υπερβολική και παρατεταμένη χρήση τοπικών αποσυμφορητικών μπορεί να οδηγήσει σε φαρμακευτική ρινίτιδα, κυρίως με έντονο μπούκωμα. Ορμονικές μεταβολές, όπως εκείνες της εγκυμοσύνης, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον ρινικό βλεννογόνο. Δεν πρέπει να διακόπτεται κάποιο συνταγογραφημένο φάρμακο χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Πώς διαφέρει από το κρυολόγημα;
Το κοινό κρυολόγημα μπορεί να ξεκινήσει με φτέρνισμα και διάφανη καταρροή, αλλά συνήθως ακολουθούν πονόλαιμος, αίσθημα κόπωσης, βήχας ή αλλαγή της σύστασης των εκκρίσεων. Τα συμπτώματα εξελίσσονται μέσα σε λίγες ημέρες και σταδιακά υποχωρούν.
Αντίθετα, η ρινίτιδα επανεμφανίζεται με συγκεκριμένα ερεθίσματα ή επιμένει για εβδομάδες. Η αλλεργική μορφή συχνά προκαλεί κνησμό και δακρύρροια, ενώ η αγγειοκινητική ρινίτιδα συνδέεται περισσότερο με κρύο αέρα, οσμές και μεταβολές του περιβάλλοντος.
Τι στοιχεία βοηθούν να βρεθεί η αιτία;
Ένα σύντομο ημερολόγιο συμπτωμάτων μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο. Καταγράψτε πότε αρχίζει το φτέρνισμα, σε ποιον χώρο βρίσκεστε, αν υπάρχει επαφή με ζώα, σκόνη ή καθαριστικά και αν συνοδεύεται από φαγούρα, μπούκωμα ή καταρροή. Σημειώστε επίσης αν τα συμπτώματα είναι εποχικά, αν εμφανίζονται μόνο στη δουλειά ή αν υποχωρούν όταν λείπετε από το σπίτι.
Ο γιατρός θα εξετάσει επίσης αν υπάρχει άσθμα, έκζεμα, οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών, χρόνια ιγμορίτιδα ή λήψη φαρμάκων που επηρεάζουν τη μύτη.
Πότε χρειάζεται αλλεργιολογικός έλεγχος;
Ο αλλεργιολογικός έλεγχος είναι χρήσιμος όταν το ιστορικό υποδεικνύει συγκεκριμένα αλλεργιογόνα, όταν τα συμπτώματα είναι εποχικά ή όταν συνυπάρχουν κνησμός, δακρύρροια, άσθμα ή έκζεμα. Μπορεί να περιλαμβάνει δερματικές δοκιμασίες ή ειδικές εξετάσεις αίματος, πάντοτε σε συνδυασμό με το ιστορικό. Ένα θετικό τεστ δεν αρκεί από μόνο του· πρέπει να συμφωνεί με το πότε και πού εμφανίζονται τα συμπτώματα.
Πότε είναι απαραίτητος ο ΩΡΛ έλεγχος;
Ο ΩΡΛ έλεγχος βοηθά όταν το συνεχές φτέρνισμα συνοδεύεται από επίμονο μπούκωμα, μειωμένη όσφρηση, συχνές ιγμορίτιδες, ρινορραγίες ή συμπτώματα που εντοπίζονται κυρίως στη μία πλευρά. Με ρινοσκόπηση ή ρινική ενδοσκόπηση μπορούν να αξιολογηθούν ο βλεννογόνος, οι ρινικές κόγχες, το διάφραγμα και τυχόν πολύποδες.
Αν υπάρχει δύσπνοια, οίδημα στα χείλη ή στη γλώσσα, γενικευμένη κνίδωση ή αίσθημα ότι κλείνει ο λαιμός, χρειάζεται επείγουσα ιατρική βοήθεια, καθώς αυτά μπορεί να είναι σημεία σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης.
Πώς αντιμετωπίζεται το επίμονο φτέρνισμα;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Η μείωση της έκθεσης στο υπεύθυνο αλλεργιογόνο ή ερεθιστικό αποτελεί βασικό βήμα. Ο καλός αερισμός, η αποφυγή καπνού και έντονων αρωμάτων και η κατάλληλη προστασία σε επαγγελματική έκθεση μπορούν να περιορίσουν τα επεισόδια.
Οι ρινικές πλύσεις με έτοιμο φυσιολογικό ορό μπορεί να βοηθούν στην απομάκρυνση αλλεργιογόνων και εκκρίσεων. Για συσκευές ρινικών πλύσεων πρέπει να χρησιμοποιείται αποστειρωμένο, απεσταγμένο ή κατάλληλα βρασμένο και κρυωμένο νερό. Ανάλογα με τη διάγνωση, ο γιατρός μπορεί να συστήσει ενδορρινικό κορτικοστεροειδές, αντιισταμινικό ή άλλη στοχευμένη θεραπεία. Η σωστή τεχνική εφαρμογής του ρινικού σπρέι επηρεάζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα και μειώνει τον ερεθισμό.
Τα αποσυμφορητικά σπρέι δεν αποτελούν μακροχρόνια λύση, επειδή η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να προκαλέσει αναπηδητική συμφόρηση. Αν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τα μέτρα αποφυγής ή επηρεάζουν τον ύπνο και την εργασία, χρειάζεται οργανωμένη αξιολόγηση αντί για επαναλαμβανόμενη αυτοθεραπεία.
Το συνεχές φτέρνισμα έχει συνήθως αναγνωρίσιμη αιτία
Το συνεχές φτέρνισμα χωρίς κρυολόγημα οφείλεται συχνότερα σε αλλεργική ή μη αλλεργική ρινίτιδα, σε ερεθιστικούς παράγοντες και σε αλλαγές θερμοκρασίας. Η παρατήρηση του μοτίβου των συμπτωμάτων είναι το πρώτο βήμα, ενώ ο αλλεργιολογικός και ο ΩΡΛ έλεγχος συμπληρώνουν ο ένας τον άλλο όταν η αιτία δεν είναι ξεκάθαρη. Με σωστή διάγνωση και στοχευμένη αντιμετώπιση, τα περισσότερα περιστατικά μπορούν να ελεγχθούν αποτελεσματικά.
