Η υπερακουσία είναι μειωμένη ανοχή σε ήχους που οι περισσότεροι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ως φυσιολογικούς ή ανεκτούς. Ο ήχος μιας ηλεκτρικής σκούπας, των πιάτων, της κυκλοφορίας ή ακόμη και μιας συζήτησης μπορεί να φαίνεται υπερβολικά δυνατός και να προκαλεί δυσφορία ή πόνο.
Η εμπειρία διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Σε άλλους κυριαρχεί η αίσθηση υπερβολικής έντασης και σε άλλους ο πόνος ή ο φόβος ότι ο ήχος θα επιδεινώσει τα συμπτώματα. Η σωστή περιγραφή είναι απαραίτητη, επειδή διαφορετικές διαταραχές ανοχής στον ήχο χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση.
Πότε ένας δυνατός ήχος προκαλεί φυσιολογική ενόχληση
Όλοι ενοχλούμαστε από έναν πραγματικά δυνατό ήχο. Συναγερμοί, κροτίδες, μηχανήματα και δυνατή μουσική μπορεί να είναι δυσάρεστα ή επικίνδυνα για την ακοή. Η φυσιολογική αντίδραση σε τέτοιες εντάσεις δεν αποτελεί υπερακουσία.
Στην υπερακουσία, η δυσφορία εμφανίζεται σε επίπεδα που συνήθως είναι ανεκτά και μπορεί να επηρεάζει πολλές διαφορετικές πηγές ήχου. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο ποιος ήχος ενοχλεί, αλλά η έντασή του, η σωματική αντίδραση και ο περιορισμός που προκαλεί στην καθημερινότητα.
Υπερακουσία, μισοφωνία και φωνοφοβία
Η μισοφωνία αφορά έντονη συναισθηματική αντίδραση σε συγκεκριμένους ήχους, συχνά σε μάσηση, αναπνοή ή επαναλαμβανόμενα μικρά ερεθίσματα. Η αντίδραση δεν εξαρτάται απαραίτητα από την ένταση, αφού άλλοι ήχοι στο ίδιο επίπεδο μπορεί να είναι ανεκτοί.
Η φωνοφοβία περιγράφει προσδοκώμενο φόβο απέναντι στον ήχο. Το άτομο ανησυχεί ότι θα εμφανιστεί ένας ήχος, ότι θα προκαλέσει πόνο ή ότι θα επιδεινώσει τις εμβοές. Οι καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν και η διάκριση γίνεται από εξειδικευμένο επαγγελματία με βάση τα παραδείγματα και το ιστορικό.
Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν
Οι καθημερινοί ήχοι μπορεί να προκαλούν πίεση στο αυτί, πόνο, αίσθημα πληρότητας, πονοκέφαλο, κόπωση ή έντονο εκνευρισμό. Ορισμένοι ασθενείς καλύπτουν τα αυτιά τους, αποφεύγουν εστιατόρια και μετακινήσεις ή δυσκολεύονται να εργαστούν σε κοινόχρηστο χώρο.
Η υπερακουσία συνδέεται συχνά με εμβοές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όποιος έχει εμβοές θα εμφανίσει και μειωμένη ανοχή στον ήχο. Μπορεί να επηρεάζονται και τα δύο αυτιά, ενώ μια αυστηρά μονόπλευρη εικόνα χρειάζεται προσεκτικότερο έλεγχο για τοπική αιτία.
Με ποιες καταστάσεις μπορεί να σχετίζεται
Σε αρκετές περιπτώσεις δεν εντοπίζεται μία μοναδική αιτία. Η υπερακουσία μπορεί να εμφανιστεί μετά από έκθεση σε δυνατό ήχο ή ακουστικό τραύμα και να συνυπάρχει με βαρηκοΐα ή φυσιολογικό ακοόγραμμα. Έχει επίσης συσχετιστεί με ημικρανία, τραυματισμό κεφαλής, παράλυση προσωπικού νεύρου, νόσο Ménière και ορισμένες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις.
Πόνος στη γνάθο, ένταση στον αυχένα, άγχος και διαταραχές ύπνου μπορεί να επηρεάζουν την ένταση των συμπτωμάτων χωρίς να αποτελούν απαραίτητα τη μοναδική αιτία. Η αξιολόγηση εξετάζει ολόκληρη την κλινική εικόνα και αποφεύγει εύκολες εξηγήσεις του τύπου «είναι μόνο άγχος».
Πότε χρειάζεται έλεγχος ακοής
Έλεγχος χρειάζεται όταν η ευαισθησία επιμένει, περιορίζει δραστηριότητες, εμφανίστηκε μετά από δυνατό θόρυβο ή συνοδεύεται από εμβοές, αίσθημα βουλώματος ή αλλαγή της ακοής. Η ξαφνική απώλεια ακοής, η έντονη μονόπλευρη εμβοή και η ζάλη απαιτούν γρήγορη εκτίμηση από ΩΡΛ.
Το ιστορικό πρέπει να περιγράφει ποιοι ήχοι προκαλούν ενόχληση, σε ποια ένταση, πόσο διαρκεί η αντίδραση και αν υπάρχει πόνος. Χρήσιμες πληροφορίες είναι επίσης η έκθεση σε θόρυβο, οι ημικρανίες, οι τραυματισμοί, τα φάρμακα και ο τρόπος χρήσης ωτοασπίδων.
Ποιες εξετάσεις μπορεί να γίνουν
Η εξέταση περιλαμβάνει ωτοσκόπηση και ακοολογικό έλεγχο, συνήθως με ακοόγραμμα και τυμπανομέτρηση. Ανάλογα με τα συμπτώματα μπορεί να ελεγχθεί η ανοχή στην ένταση με μέτρηση uncomfortable loudness levels. Η δοκιμασία πρέπει να γίνεται προσεκτικά, επειδή ορισμένοι ασθενείς δεν ανέχονται εύκολα τα συνηθισμένα πρωτόκολλα.
Δεν υπάρχει μία μέτρηση που να επιβεβαιώνει μόνη της κάθε μορφή υπερακουσίας. Τα αποτελέσματα χρησιμοποιούνται ως βάση για συμβουλευτική, παρακολούθηση και σχεδιασμό θεραπείας. Όταν υπάρχουν συμπτώματα ισορροπίας, νευρολογικά σημεία ή μονόπλευρα ευρήματα, μπορεί να χρειαστεί επιπλέον έλεγχος.
Πώς αντιμετωπίζεται η υπερακουσία
Η αντιμετώπιση προσαρμόζεται στον τύπο και στην ένταση των συμπτωμάτων. Η ενημέρωση βοηθά τον ασθενή να ξεχωρίζει τους πραγματικά επικίνδυνους ήχους από τους ασφαλείς ήχους που απλώς γίνονται δυσάρεστοι. Σε ορισμένα προγράμματα χρησιμοποιείται σταδιακή ηχητική έκθεση με χαμηλή, άνετη ένταση και συμβουλευτική.
Όταν κυριαρχεί φόβος, αποφυγή ή έντονη ανησυχία, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να μειώσει την αντίδραση και να υποστηρίξει την επάνοδο στις δραστηριότητες. Παράλληλα αντιμετωπίζονται πιθανή ημικρανία, διαταραχές γνάθου, βαρηκοΐα ή άλλη υποκείμενη κατάσταση. Δεν υπάρχει ένα φάρμακο που θεραπεύει ειδικά όλες τις μορφές υπερακουσίας.
Γιατί η συνεχής χρήση ωτοασπίδων μπορεί να δυσκολεύει
Η προστασία της ακοής είναι απαραίτητη σε πραγματικά δυνατούς ήχους, όπως μηχανήματα, συναυλίες ή εργασίες υψηλού θορύβου. Η συνεχής χρήση ωτοασπίδων σε ασφαλές καθημερινό περιβάλλον μπορεί όμως να μειώσει ακόμη περισσότερο την ανοχή και να ενισχύσει την αποφυγή.
Η μείωση της προστασίας δεν πρέπει να γίνεται απότομα όταν υπάρχει έντονος πόνος ή σοβαρή δυσανεξία. Ο ακοολόγος ή ο ΩΡΛ μπορεί να οργανώσει ένα σταδιακό σχέδιο, με σαφή όρια για τις καταστάσεις όπου η προστασία παραμένει απαραίτητη.
Τι μπορείτε να καταγράψετε πριν από το ραντεβού
Σημειώστε συγκεκριμένα παραδείγματα ήχων, την απόσταση από την πηγή, τη διάρκεια της ενόχλησης και αν υπάρχει πόνος, εμβοή ή ζάλη. Καταγράψτε επίσης ποια μέσα προστασίας χρησιμοποιείτε και πόσες ώρες την ημέρα. Οι πληροφορίες αυτές βοηθούν να διακριθεί η υπερακουσία από τη μισοφωνία και τη φωνοφοβία.
Η υπερακουσία μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την εργασία και την κοινωνική ζωή, αλλά χρειάζεται ακριβής διάγνωση πριν επιλεγεί θεραπεία. Ο συνδυασμός ΩΡΛ και ακοολογικού ελέγχου δείχνει αν υπάρχει πρόβλημα ακοής και επιτρέπει ένα ασφαλές, εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης.
