Νιώθετε ότι το φαγητό κολλάει στον λαιμό; Αίτια και αντιμετώπιση της δυσφαγίας
Όταν κάποιος αισθάνεται ότι το φαγητό κολλάει στο λαιμό, μπορεί να περιγράφει πραγματική δυσκολία στην κατάποση, η οποία ονομάζεται δυσφαγία, ή μια αίσθηση «κόμπου» χωρίς να εμποδίζεται η διέλευση της τροφής. Η διάκριση είναι σημαντική, επειδή οι δύο καταστάσεις έχουν διαφορετικά πιθανά αίτια και διαφορετικό τρόπο διερεύνησης.
Η δυσφαγία δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογική συνέπεια της ηλικίας ούτε να αγνοείται όταν επιμένει. Μπορεί να οφείλεται σε μια αντιμετωπίσιμη φλεγμονή ή παλινδρόμηση, αλλά και σε ανατομικό, νευρολογικό ή κινητικό πρόβλημα. Η θέση όπου ο ασθενής νιώθει το κόλλημα δεν αντιστοιχεί πάντοτε στο σημείο όπου βρίσκεται η πραγματική αιτία.
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη δυσφαγία και στον κόμπο στο λαιμό;
Στην πραγματική δυσφαγία υπάρχει δυσκολία να ξεκινήσει ή να ολοκληρωθεί η κατάποση. Το άτομο μπορεί να βήχει, να πνίγεται, να χρειάζεται πολλές προσπάθειες ή να νιώθει ότι στερεά ή υγρά δεν προχωρούν κανονικά.
Αντίθετα, η αίσθηση κόμπου στο λαιμό, είναι συνήθως ένα αίσθημα πίεσης ή ξένου σώματος ανάμεσα στα γεύματα. Η κατάποση τροφής και νερού παραμένει λειτουργική και ορισμένοι αισθάνονται προσωρινή ανακούφιση όταν τρώνε. Η αίσθηση μπορεί να σχετίζεται με μυϊκή ένταση, ερεθισμό, παλινδρόμηση ή άγχος, αλλά χρειάζεται εξέταση όταν επιμένει ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
Σε ποιο στάδιο της κατάποσης εμφανίζεται το πρόβλημα;
Η κατάποση είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει το στόμα, τον φάρυγγα και τον οισοφάγο. Η περιγραφή των συμπτωμάτων βοηθά να εντοπιστεί το στάδιο που δυσλειτουργεί.
Στοματοφαρυγγική δυσφαγία
Το πρόβλημα εμφανίζεται κατά την έναρξη της κατάποσης ή καθώς η τροφή περνά από τον φάρυγγα. Ενδεικτικά συμπτώματα είναι:
- βήχας ή πνιγμονή κατά τη διάρκεια του φαγητού,
- αλλαγή της φωνής σε «υγρή» ή γουργουριστή μετά την κατάποση,
- τροφή ή υγρά που επιστρέφουν προς τη μύτη,
- ανάγκη για πολλαπλές καταπόσεις σε κάθε μπουκιά,
- σάλια ή υπολείμματα τροφής που δεν ελέγχονται εύκολα,
- συχνές λοιμώξεις του αναπνευστικού από πιθανή εισρόφηση.
Οισοφαγική δυσφαγία
Η κατάποση ξεκινά κανονικά, αλλά λίγα δευτερόλεπτα αργότερα το άτομο αισθάνεται ότι η τροφή σταματά χαμηλότερα στο λαιμό ή πίσω από το στέρνο. Η δυσκολία μόνο στα στερεά μπορεί να υποδηλώνει στένωση ή άλλο μηχανικό εμπόδιο, ενώ η δυσκολία τόσο στα στερεά όσο και στα υγρά μπορεί να σχετίζεται και με διαταραχή της κινητικότητας. Αυτοί είναι γενικοί προσανατολισμοί και όχι διάγνωση.
Γιατί το φαγητό κολλάει στον λαιμό;
Τα πιθανά αίτια είναι πολλά και διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τον τρόπο έναρξης και τη μορφή της δυσφαγίας.
- Φλεγμονή ή ερεθισμός: φαρυγγίτιδα, λαρυγγίτιδα, ερεθισμός από παλινδρόμηση ή οισοφαγίτιδα μπορεί να προκαλέσουν πόνο και δυσκολία.
- Στένωση του οισοφάγου: ουλές από χρόνια παλινδρόμηση, δακτύλιοι ή άλλες ανατομικές μεταβολές δυσκολεύουν συχνότερα τη δίοδο στερεών τροφών.
- Διαταραχές κινητικότητας: οι μύες και τα νεύρα του οισοφάγου μπορεί να μη συντονίζονται σωστά.
- Νευρολογικά νοσήματα: ένα εγκεφαλικό επεισόδιο, η νόσος Parkinson και άλλα νευρολογικά προβλήματα μπορεί να επηρεάσουν την ασφαλή κατάποση.
- Παθήσεις κεφαλής και τραχήλου: μάζες ή νευρομυϊκά προβλήματα μπορούν να περιορίσουν την κίνηση ή τη δίοδο.
- Νεοπλάσματα: αποτελούν λιγότερο συχνή αλλά σημαντική αιτία, ιδιαίτερα όταν η δυσφαγία εξελίσσεται και συνοδεύεται από απώλεια βάρους.
Σε μερικούς ασθενείς συνυπάρχουν περισσότερα από ένα αίτια. Για παράδειγμα, μειωμένος συντονισμός της κατάποσης και ξηροστομία μπορεί να κάνουν δυσκολότερη την κατανάλωση στερεών τροφών.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή όταν το φαγητό κολλάει στον λαιμό;
Η αξιολόγηση από γιατρό πρέπει να γίνεται σύντομα όταν το σύμπτωμα επαναλαμβάνεται ή επιμένει. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν υπάρχει:
- προοδευτική επιδείνωση της κατάποσης,
- ανεξήγητη απώλεια βάρους ή μειωμένη πρόσληψη τροφής,
- πόνος κατά την κατάποση,
- βραχνάδα που επιμένει,
- αίμα στο σάλιο ή έμετος με αίμα,
- επαναλαμβανόμενος βήχας και πνιγμονή στα γεύματα,
- πυρετός ή επαναλαμβανόμενες πνευμονίες,
- μάζα ή πρησμένος λεμφαδένας στο λαιμό.
Όταν το φαγητό κολλάει στον λαιμό, πότε είναι επείγον;
Αν η τροφή έχει φράξει πλήρως και το άτομο δεν μπορεί να καταπιεί ούτε το σάλιο του, χρειάζεται άμεση εξέταση σε Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών. Δυσκολία στην αναπνοή, θορυβώδης αναπνοή, έντονη πνιγμονή ή κυάνωση απαιτούν άμεση κλήση στο 112 ή στο 166.
Δεν πρέπει να επιχειρείται η προώθηση μιας σφηνωμένης μπουκιάς με επιπλέον φαγητό. Ούτε πρέπει να προκληθεί έμετος, καθώς μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος εισρόφησης ή τραυματισμού.
Ποιες εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;
Ο αρχικός έλεγχος περιλαμβάνει λεπτομερές ιστορικό και κλινική εξέταση. Ο ΩΡΛ μπορεί να εξετάσει τον φάρυγγα και τον λάρυγγα με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο από τη μύτη, ώστε να αξιολογήσει τη μορφολογία και την κινητικότητα της περιοχής.
Ανάλογα με το είδος της δυσφαγίας, μπορεί να ζητηθούν:
- ενδοσκοπική αξιολόγηση κατάποσης (FEES), κατά την οποία παρατηρείται η κατάποση τροφών διαφορετικής υφής με εύκαμπτο ενδοσκόπιο,
- βιντεοακτινοσκοπική μελέτη κατάποσης, που καταγράφει την πορεία της κατάποσης με βάριο,
- ακτινολογικός έλεγχος του οισοφάγου με βάριο,
- γαστροσκόπηση, όταν χρειάζεται άμεση αξιολόγηση του οισοφάγου και του στομάχου,
- μανομετρία οισοφάγου, όταν υπάρχει υποψία διαταραχής κινητικότητας.
Η συνεργασία ΩΡΛ, γαστρεντερολόγου, νευρολόγου και λογοθεραπευτή με εξειδίκευση στην κατάποση μπορεί να είναι απαραίτητη, ανάλογα με την αιτία.
Πώς αντιμετωπίζεται η δυσφαγία;
Η θεραπεία προσαρμόζεται στη διάγνωση. Μπορεί να περιλαμβάνει αντιμετώπιση φλεγμονής ή παλινδρόμησης, ενδοσκοπική διάταση μιας στένωσης, αφαίρεση εμποδίου, ειδική θεραπεία μιας διαταραχής κινητικότητας ή αποκατάσταση της κατάποσης.
Ο εξειδικευμένος λογοθεραπευτής μπορεί να διδάξει ασφαλέστερες στάσεις, τεχνικές και ασκήσεις, καθώς και να προτείνει κατάλληλες υφές τροφών. Οι αλλαγές στη σύσταση δεν πρέπει να γίνονται αυθαίρετα για μεγάλο διάστημα, επειδή μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπαρκή διατροφή ή αφυδάτωση.
Τι μπορείτε να κάνετε μέχρι την εξέταση;
Τρώτε αργά, με μικρές μπουκιές, καθισμένοι σε όρθια θέση και χωρίς να μιλάτε ταυτόχρονα. Αποφύγετε τροφές που επανειλημμένα προκαλούν επεισόδιο, αλλά μην καθυστερείτε την εξέταση αν το πρόβλημα επιμένει. Αν βήχετε συχνά με νερό ή φαγητό, ενημερώστε τον γιατρό.
Η αίσθηση ότι το φαγητό κολλάει στον λαιμό χρειάζεται σωστή περιγραφή και στοχευμένο έλεγχο. Η έγκαιρη διάκριση ανάμεσα στη δυσφαγία και στον απλό κόμπο στο λαιμό βοηθά να επιλεγούν οι κατάλληλες εξετάσεις, να μειωθεί ο κίνδυνος εισρόφησης και να αντιμετωπιστεί η πραγματική αιτία.
