Ένα εξόγκωμα στον λαιμό μπορεί να γίνει αντιληπτό τυχαία κατά το ξύρισμα, την περιποίηση ή την κατάποση. Συχνά πρόκειται για διογκωμένο λεμφαδένα που αντιδρά σε μια πρόσφατη λοίμωξη. Άλλες φορές μπορεί να προέρχεται από τον θυρεοειδή, έναν σιελογόνο αδένα, μια κύστη ή έναν καλοήθη όγκο του υποδόριου ιστού. Επειδή όμως ένας επίμονος όζος στον τράχηλο μπορεί να είναι το πρώτο σημάδι σοβαρότερης πάθησης, δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο από το αν πονά ή όχι.
Η ηλικία, η διάρκεια, η θέση, η υφή και τα συνοδά συμπτώματα καθορίζουν πόσο γρήγορα χρειάζεται έλεγχος. Ιδιαίτερα στους ενήλικες, μια μάζα χωρίς σαφή λοιμώδη αιτία που επιμένει για δύο εβδομάδες ή περισσότερο χρειάζεται οργανωμένη ιατρική διερεύνηση.
Τι μπορεί να είναι ένα εξόγκωμα στον λαιμό;
Διογκωμένος λεμφαδένας από λοίμωξη
Οι λεμφαδένες συμμετέχουν στην άμυνα του οργανισμού και συχνά μεγαλώνουν όταν υπάρχει λοίμωξη στη μύτη, στον φάρυγγα, στις αμυγδαλές, στα δόντια, στα αυτιά ή στο δέρμα. Συνήθως είναι ευαίσθητοι στην πίεση, έχουν σχετικά μαλακή σύσταση και εμφανίζονται μαζί με πονόλαιμο, πυρετό ή άλλο σαφές σύμπτωμα λοίμωξης.
Μετά την υποχώρηση της λοίμωξης μπορεί να χρειαστούν μερικές εβδομάδες για να επανέλθουν πλήρως. Αν όμως ο λεμφαδένας συνεχίζει να μεγαλώνει, σκληραίνει ή δεν υποχωρεί, πρέπει να επανεκτιμηθεί.
Παθήσεις του θυρεοειδούς
Οι όζοι του θυρεοειδούς εντοπίζονται συνήθως χαμηλά και μπροστά στον λαιμό και συχνά κινούνται με την κατάποση. Οι περισσότεροι είναι καλοήθεις, αλλά χρειάζονται κλινική εξέταση και υπερηχογράφημα. Ανάλογα με την εικόνα και το μέγεθος μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις θυρεοειδικής λειτουργίας ή παρακέντηση με λεπτή βελόνα.
Σιελογόνοι αδένες
Διόγκωση κάτω από τη γνάθο ή μπροστά από το αυτί μπορεί να προέρχεται από σιελογόνο αδένα. Αν αυξάνεται και πονά κατά τη διάρκεια του φαγητού, εξετάζεται η πιθανότητα απόφραξης από λίθο. Μια ανώδυνη ή σταδιακά αυξανόμενη διόγκωση απαιτεί απεικονιστικό έλεγχο για να προσδιοριστεί η φύση της.
Συγγενείς κύστεις και καλοήθεις όγκοι
Κύστεις, όπως η θυρεογλωσσική ή η βραγχιακή κύστη, μπορεί να γίνουν εμφανείς στην παιδική ηλικία ή αργότερα, συχνά μετά από λοίμωξη. Ένα λίπωμα είναι συνήθως μαλακό, ανώδυνο και αργά αυξανόμενο. Παρότι αυτά τα αίτια είναι συχνά καλοήθη, η διάγνωση πρέπει να επιβεβαιώνεται και όχι να βασίζεται μόνο στην ψηλάφηση.
Νεοπλασματικές παθήσεις
Μια επίμονη μάζα στον τράχηλο μπορεί να σχετίζεται με λέμφωμα, καρκίνο του θυρεοειδούς, των σιελογόνων αδένων ή με λεμφαδενική μετάσταση από περιοχή του στόματος, του φάρυγγα ή του λάρυγγα. Σε αρκετούς ενήλικες, ένα μεταστατικό τραχηλικό λεμφαδένα μπορεί να είναι το πρώτο σύμπτωμα, πριν εμφανιστεί πόνος ή άλλη ενόχληση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε εξόγκωμα είναι καρκίνος. Σημαίνει ότι η παρατεταμένη αναμονή ή οι επαναλαμβανόμενες θεραπείες με αντιβίωση χωρίς τεκμηριωμένη λοίμωξη μπορεί να καθυστερήσουν μια σημαντική διάγνωση.
Ποια χαρακτηριστικά χρειάζονται πιο γρήγορο έλεγχο;
Σύμφωνα με την κατευθυντήρια οδηγία της Αμερικανικής Ακαδημίας Ωτορινολαρυγγολογίας για τις μάζες τραχήλου στους ενήλικες, αυξημένη υποψία υπάρχει όταν η μάζα επιμένει τουλάχιστον δύο εβδομάδες χωρίς σαφή λοιμώδη αιτία ή όταν η διάρκεια δεν είναι γνωστή. Σημαντικά χαρακτηριστικά είναι επίσης η σκληρή σύσταση, η καθήλωση στους γύρω ιστούς, το μέγεθος πάνω από περίπου 1,5 εκατοστό και η αλλοίωση του δέρματος που την καλύπτει.
Χρειάζεται άμεση ΩΡΛ αξιολόγηση όταν το εξόγκωμα στον λαιμό συνοδεύεται από:
- βραχνάδα ή αλλαγή της φωνής που επιμένει,
- δυσκολία ή πόνο στην κατάποση,
- μονόπλευρο πόνο στο αυτί χωρίς εμφανή πάθηση του αυτιού,
- επίμονο πονόλαιμο ή πληγή στο στόμα,
- αίμα στο σάλιο ή στις εκκρίσεις,
- ανεξήγητη απώλεια βάρους, νυχτερινές εφιδρώσεις ή παρατεταμένο πυρετό,
- δυσκολία στην αναπνοή ή γρήγορη αύξηση του μεγέθους.
Το κάπνισμα και η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνους κεφαλής και τραχήλου. Ωστόσο, ορισμένοι όγκοι του στοματοφάρυγγα που σχετίζονται με τον HPV μπορούν να εμφανιστούν και σε νεότερους ενήλικες χωρίς ιστορικό καπνίσματος. Επομένως, η ηλικία ή η απουσία καπνίσματος δεν αρκούν για να αποκλειστεί η ανάγκη ελέγχου.
Πώς αξιολογεί ο ΩΡΛ ένα εξόγκωμα στον λαιμό;
Ιστορικό και κλινική εξέταση
Ο γιατρός εξετάζει πότε εμφανίστηκε η μάζα, αν μεταβάλλεται, αν πονά και αν προηγήθηκε λοίμωξη. Ψηλαφά τον τράχηλο και ελέγχει το στόμα, τις αμυγδαλές, τον φάρυγγα, τον λάρυγγα, το δέρμα και τους σιελογόνους αδένες. Η ενδοσκόπηση από τη μύτη επιτρέπει να εξεταστούν περιοχές που δεν είναι ορατές με απλό φωτισμό.
Υπερηχογράφημα
Το υπερηχογράφημα είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τον θυρεοειδή, τους σιελογόνους αδένες και τους επιφανειακούς λεμφαδένες. Δείχνει αν μια βλάβη είναι συμπαγής ή κυστική και αν έχει χαρακτηριστικά που καθοδηγούν την ανάγκη για παρακέντηση.
Αξονική ή μαγνητική τομογραφία
Σε ενήλικες με αυξημένο κίνδυνο κακοήθειας, συχνά απαιτείται αξονική ή μαγνητική τομογραφία με σκιαγραφικό. Η εξέταση αποτυπώνει την ακριβή θέση, τη σχέση με αγγεία και βαθύτερους ιστούς και μπορεί να εντοπίσει πιθανή πρωτοπαθή εστία.
Παρακέντηση με λεπτή βελόνα
Η παρακέντηση με λεπτή βελόνα, γνωστή ως FNA, λαμβάνει κύτταρα από τη μάζα για κυτταρολογική εξέταση. Είναι συνήθως η προτιμώμενη πρώτη μέθοδος δειγματοληψίας, επειδή είναι λιγότερο επεμβατική και δεν διαταράσσει τα ανατομικά επίπεδα όπως μια ανοικτή βιοψία. Αν το αποτέλεσμα δεν είναι διαγνωστικό, ο έλεγχος συνεχίζεται με βάση την κλινική υποψία.
Χρειάζεται πάντα αντιβίωση το εξόγκωμα στον λαιμό;
Όχι. Η αντιβίωση έχει θέση όταν υπάρχουν ενδείξεις βακτηριακής λοίμωξης, όχι ως δοκιμαστική θεραπεία για κάθε μάζα. Η προσωρινή αναμονή μπορεί να είναι λογική σε έναν επώδυνο λεμφαδένα που εμφανίστηκε μαζί με σαφή λοίμωξη, αλλά πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο επανελέγχου. Αν η μάζα δεν υποχωρεί όπως αναμένεται, η διερεύνηση δεν πρέπει να αναβάλλεται με διαδοχικούς κύκλους αντιβίωσης.
Τι ισχύει στα παιδιά;
Στα παιδιά, οι αντιδραστικοί λεμφαδένες μετά από λοιμώξεις είναι πολύ συχνοί και οι συγγενείς κύστεις εμφανίζονται συχνότερα από ό,τι στους ενήλικες. Παρ’ όλα αυτά, ένας λεμφαδένας που αυξάνεται, παραμένει για μεγάλο διάστημα, είναι πολύ σκληρός ή συνοδεύεται από παρατεταμένο πυρετό, απώλεια βάρους ή νυχτερινές εφιδρώσεις χρειάζεται παιδιατρική και ΩΡΛ αξιολόγηση.
Μην πιέζετε ή παρακολουθείτε επ’ αόριστον το εξόγκωμα στον λαιμό
Η συχνή πίεση δεν βοηθά να υποχωρήσει και μπορεί να προκαλεί τοπικό ερεθισμό. Καταγράψτε πότε το παρατηρήσατε και αν μεταβάλλεται, χωρίς να βασίζεστε μόνο στην αυτοεξέταση. Αν δεν υπάρχει σαφές κρυολόγημα ή οδοντικό πρόβλημα, αν επιμένει δύο εβδομάδες ή αν παρουσιάζει ύποπτα χαρακτηριστικά, κλείστε έλεγχο από ΩΡΛ.
Οι περισσότερες μάζες έχουν καλοήθη ή αντιμετωπίσιμη αιτία. Η έγκαιρη εξέταση είναι σημαντική επειδή ξεχωρίζει εκείνες που μπορούν να παρακολουθηθούν από εκείνες που χρειάζονται υπερηχογράφημα, απεικόνιση ή παρακέντηση. Η σωστή διάγνωση αποφεύγει τόσο την άσκοπη ανησυχία όσο και την επικίνδυνη καθυστέρηση.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση.
