Το οίδημα λάρυγγα είναι η διόγκωση των ιστών μέσα ή γύρω από τον λάρυγγα. Μπορεί να εμφανιστεί σταδιακά εξαιτίας φλεγμονής και ερεθισμού ή πολύ γρήγορα στο πλαίσιο μιας σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης. Επειδή ο λάρυγγας αποτελεί τμήμα του αεραγωγού, ακόμη και μια σχετικά μικρή διόγκωση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να δυσκολέψει την αναπνοή.
Η βραχνάδα ή η ενόχληση στην κατάποση δεν σημαίνουν πάντοτε επικίνδυνο οίδημα. Όταν όμως συνυπάρχουν δύσπνοια, θορυβώδης αναπνοή, γρήγορη επιδείνωση ή αδυναμία κατάποσης του σάλιου, δεν πρέπει να περιμένουμε να περάσει το σύμπτωμα. Χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.
Τι ακριβώς σημαίνει οίδημα στον λάρυγγα;
Ο λάρυγγας βρίσκεται ανάμεσα στον φάρυγγα και την τραχεία. Περιλαμβάνει τις φωνητικές χορδές και προστατεύει τον αεραγωγό κατά την κατάποση. Ο όρος «οίδημα» περιγράφει τη συσσώρευση υγρού και τη διόγκωση του βλεννογόνου ή άλλων ιστών της περιοχής· δεν είναι από μόνος του τελική διάγνωση.
Η βαρύτητα εξαρτάται από το αίτιο, την ταχύτητα εμφάνισης, το ακριβές σημείο και το πόσο περιορίζεται η δίοδος του αέρα. Στα παιδιά ο αεραγωγός είναι στενότερος, επομένως η διόγκωση μπορεί να προκαλέσει σοβαρή απόφραξη πιο γρήγορα.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;
Το οίδημα λάρυγγα μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικές καταστάσεις:
- Αλλεργική αντίδραση ή αναφυλαξία: τροφές, φάρμακα, τσίμπημα εντόμου ή άλλη αλλεργιογόνος ουσία μπορεί να προκαλέσει απότομο πρήξιμο στον λαιμό, στη γλώσσα και στα χείλη.
- Αγγειοοίδημα: μπορεί να είναι αλλεργικό, κληρονομικό ή να σχετίζεται με ορισμένα φάρμακα, όπως συγκεκριμένα αντιυπερτασικά.
- Λοιμώξεις: λαρυγγίτιδα, επιγλωττίτιδα και άλλες βακτηριακές ή ιογενείς φλεγμονές μπορεί να διογκώσουν τους ιστούς.
- Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση: η επαναλαμβανόμενη επαφή με γαστρικό περιεχόμενο μπορεί να προκαλέσει χρόνιο ερεθισμό και ήπιο οίδημα.
- Καπνός και χημικά ερεθιστικά: εισπνοή καπνού από πυρκαγιά, ατμών ή άλλων ουσιών μπορεί να τραυματίσει τον αεραγωγό.
- Τραυματισμός ή ιατρικός χειρισμός: χτύπημα στον λαιμό, διασωλήνωση, επέμβαση ή ξένο σώμα μπορούν να προκαλέσουν διόγκωση.
- Καταπόνηση της φωνής: έντονη χρήση της φωνής μπορεί να προκαλέσει οίδημα στις φωνητικές χορδές, συνήθως με κυρίαρχο σύμπτωμα τη βραχνάδα.
- Χρόνιες βλάβες: πολύποδες, άλλες καλοήθεις αλλοιώσεις ή σπανιότερα νεοπλάσματα μπορεί να συνοδεύονται από τοπικό οίδημα.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει το οίδημα λάρυγγα;
Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την αιτία και τη βαρύτητα. Μπορεί να περιλαμβάνουν:
- βραχνάδα ή ξαφνική αλλαγή της φωνής,
- αίσθημα σφιξίματος ή ξένου σώματος στον λαιμό,
- πόνο ή δυσκολία στην κατάποση,
- ξηρό βήχα και συχνό καθάρισμα του λαιμού,
- δύσπνοια ή αίσθημα ότι ο αέρας δεν περνά καλά,
- συριγμό ή οξύ θόρυβο κατά την εισπνοή
- σιελόρροια ή αδυναμία κατάποσης του σάλιου,
- πρήξιμο της γλώσσας, των χειλιών ή του προσώπου όταν υπάρχει αλλεργική αντίδραση.
Πότε το οίδημα λάρυγγα είναι επείγον;
Καλέστε αμέσως το 112 ή το 166 όταν εμφανίζετε ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω:
- δυσκολία στην αναπνοή ή αίσθημα ασφυξίας,
- θορυβώδης αναπνοή,
- ξαφνικό πρήξιμο γλώσσας, χειλιών ή λαιμού,
- δυσκολία στην ομιλία ή πολύ αδύναμη, βραχνή φωνή που εμφανίστηκε απότομα,
- αδυναμία κατάποσης του σάλιου ή έντονη σιελόρροια,
- ωχρό ή κυανό δέρμα, σύγχυση, ζάλη ή λιποθυμία,
- γρήγορη επιδείνωση μετά από τροφή, φάρμακο ή τσίμπημα,
- βραχνάδα, βήχας ή δυσκολία στην αναπνοή μετά από εισπνοή καπνού ή θερμικό έγκαυμα.
Αν υπάρχει γνωστή σοβαρή αλλεργία και έχει συνταγογραφηθεί αυτοενιέμενη αδρεναλίνη, πρέπει να χρησιμοποιηθεί σύμφωνα με το προσωπικό σχέδιο αντιμετώπισης και να κληθεί άμεσα ασθενοφόρο. Μην περιμένετε να δείτε αν ένα αντιισταμινικό θα λύσει μόνο του τη δυσκολία στην αναπνοή και μην οδηγήσετε εσείς οι ίδιοι στο νοσοκομείο.
Τι δεν πρέπει να κάνετε σε ένα οξύ επεισόδιο;
Μην επιχειρείτε να εξετάσετε βαθιά τον λαιμό με κουτάλι, δάχτυλα ή άλλο αντικείμενο, ιδιαίτερα σε παιδί ή σε άτομο με έντονη δυσκολία στην κατάποση. Μην προσφέρετε φαγητό, νερό ή χάπια όταν ο ασθενής δυσκολεύεται να καταπιεί. Κρατήστε τον σε θέση που τον βοηθά να αναπνέει και ακολουθήστε τις οδηγίες του κέντρου επειγόντων.
Μετά από εισπνοή καπνού, η αρχική εικόνα μπορεί να φαίνεται ήπια ενώ το οίδημα εξελίσσεται. Βραχνάδα, εγκαύματα στο πρόσωπο, αιθάλη γύρω από τη μύτη ή το στόμα και δυσκολία στην αναπνοή απαιτούν επείγουσα εκτίμηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Στο επείγον περιστατικό, πρώτη προτεραιότητα είναι η διατήρηση ασφαλούς αεραγωγού. Η κλινική ομάδα αξιολογεί την αναπνοή, τον κορεσμό οξυγόνου, την ταχύτητα εξέλιξης και τα σημεία αλλεργίας ή λοίμωξης. Οι εξετάσεις δεν πρέπει να καθυστερούν την αντιμετώπιση όταν υπάρχει κίνδυνος απόφραξης.
Σε σταθερό ασθενή, ο ΩΡΛ μπορεί να πραγματοποιήσει εύκαμπτη λαρυγγοσκόπηση από τη μύτη. Η εξέταση επιτρέπει να φανεί το σημείο και η έκταση της διόγκωσης, η κινητικότητα των φωνητικών χορδών και πιθανές φλεγμονώδεις ή άλλες βλάβες. Ανάλογα με την υποψία μπορεί να χρειαστούν αιματολογικές εξετάσεις, καλλιέργεια ή απεικόνιση.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και δεν είναι ίδια για όλους:
- η αναφυλαξία αντιμετωπίζεται επειγόντως με αδρεναλίνη και υποστήριξη του αεραγωγού,
- οι σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να χρειαστούν ενδοφλέβια αγωγή και στενή παρακολούθηση,
- το αγγειοοίδημα αντιμετωπίζεται ανάλογα με τον μηχανισμό και το υπεύθυνο φάρμακο,
- ο τραυματισμός ή η εισπνοή καπνού απαιτούν παρακολούθηση για πιθανή καθυστερημένη επιδείνωση,
- η παλινδρόμηση και ο χρόνιος ερεθισμός χρειάζονται στοχευμένη θεραπεία και αλλαγές συνηθειών,
- η φωνητική καταπόνηση αντιμετωπίζεται με ανάπαυση της φωνής, σωστή ενυδάτωση και, όταν χρειάζεται, λογοθεραπεία.
Κορτιζόνη, αντιισταμινικά, αντιβιοτικά ή αντιπαλινδρομική αγωγή δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μια γενική θεραπεία για κάθε πρήξιμο. Το κατάλληλο φάρμακο επιλέγεται μετά την εκτίμηση της αιτίας.
Πότε χρειάζεται προγραμματισμένος έλεγχος από ΩΡΛ;
Ακόμη και χωρίς επείγοντα σημεία, εξέταση χρειάζεται όταν η βραχνάδα διαρκεί περισσότερο από τρεις έως τέσσερις εβδομάδες, όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται ή όταν υπάρχει επίμονος πόνος, δυσφαγία, αίσθημα ξένου σώματος ή ανεξήγητος βήχας. Καπνιστές και επαγγελματίες φωνής χρειάζονται ιδιαίτερα προσεκτική αξιολόγηση.
Το οίδημα λάρυγγα μπορεί να είναι από μια ήπια, αντιμετωπίσιμη φλεγμονή έως μια απειλητική για τον αεραγωγό κατάσταση. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αναγνώριση της δυσκολίας στην αναπνοή και της γρήγορης επιδείνωσης. Σε αυτά τα σημεία απαιτείται άμεση βοήθεια, ενώ τα επίμονα ή επαναλαμβανόμενα συμπτώματα χρειάζονται λαρυγγοσκόπηση και στοχευμένη διερεύνηση.
