Το ακοόγραμμα είναι η γραφική αποτύπωση των κατώτερων εντάσεων που μπορεί να ακούσει ένα άτομο σε διαφορετικές συχνότητες. Η εξέταση είναι ανώδυνη και βοηθά να φανεί αν υπάρχει απώλεια ακοής, ποιο αυτί επηρεάζεται περισσότερο και αν το πρόβλημα αφορά κυρίως τη μετάδοση του ήχου ή το έσω αυτί.
Το διάγραμμα όμως συχνά μοιάζει δυσνόητο. Περιλαμβάνει αριθμούς, χρώματα και διαφορετικά σύμβολα, χωρίς να εξηγεί από μόνο του τι σημαίνουν για την καθημερινή επικοινωνία. Η ερμηνεία γίνεται πάντα μαζί με το ιστορικό, την εξέταση του αυτιού και, όταν χρειάζεται, άλλες ακοολογικές εξετάσεις.
Τι μετρά το ακοόγραμμα
Η τονική ακοομετρία μετρά τον ουδό ακοής, δηλαδή την πιο χαμηλή ένταση στην οποία ο εξεταζόμενος αντιλαμβάνεται έναν καθαρό τόνο περίπου στις μισές παρουσιάσεις του. Δεν μετρά πόσο ευχάριστος είναι ένας ήχος ούτε αποτυπώνει πλήρως την κατανόηση της ομιλίας σε θόρυβο. Δείχνει όμως με συστηματικό τρόπο την ευαισθησία της ακοής από τις χαμηλές έως τις υψηλές συχνότητες.
Κάθε αυτί εξετάζεται χωριστά. Τα αποτελέσματα τοποθετούνται σε ένα πλέγμα και σχηματίζουν τη χαρακτηριστική γραμμή του ακογράμματος. Η θέση και το σχήμα αυτής της γραμμής βοηθούν τον ακοολόγο και τον ΩΡΛ να περιγράψουν τον βαθμό και τον τύπο της βαρηκοΐας.
Πώς γίνεται η εξέταση
Η εξέταση πραγματοποιείται σε ήσυχο χώρο ή σε ειδικό ηχομονωμένο θάλαμο. Ο εξεταζόμενος φορά ακουστικά ή μικρά ένθετα ακουστικά και ακούει τόνους διαφορετικού ύψους και έντασης. Κάθε φορά που αντιλαμβάνεται έναν ήχο, πατά ένα κουμπί ή σηκώνει το χέρι του. Δεν χρειάζεται να περιμένει να είναι απολύτως βέβαιος, πρέπει να απαντά ακόμη και όταν ο τόνος ακούγεται πολύ αμυδρά.
Ο εξεταστής μειώνει και αυξάνει την ένταση μέχρι να καθορίσει τον ουδό σε κάθε συχνότητα. Συνήθως ελέγχονται συχνότητες από 250 έως 8.000 Hz με αέρινη αγωγή. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται και στα δύο αυτιά και διαρκεί συνήθως λίγα λεπτά, ανάλογα με την ηλικία, τη συνεργασία και τις πρόσθετες μετρήσεις που απαιτούνται.
Τι σημαίνει ο οριζόντιος άξονας
Στον οριζόντιο άξονα αναγράφονται οι συχνότητες σε Hertz ή Hz. Οι χαμηλές συχνότητες βρίσκονται αριστερά και αντιστοιχούν σε πιο βαθείς ήχους. Οι υψηλές συχνότητες βρίσκονται δεξιά και αντιστοιχούν σε πιο οξείς ήχους. Η ανθρώπινη ομιλία απλώνεται σε μεγάλο μέρος αυτού του φάσματος, γι’ αυτό μια απώλεια μόνο στις υψηλές συχνότητες μπορεί να δυσκολεύει την κατανόηση συμφώνων, παρότι κάποιος ακούει ότι ο άλλος μιλά.
Ένα ακοόγραμμα δεν εξετάζει όλες τις πιθανές συχνότητες. Επιλέγει συγκεκριμένα σημεία που δίνουν αντιπροσωπευτική εικόνα. Το σχήμα της καμπύλης μπορεί να είναι επίπεδο, κατηφορικό, ανηφορικό ή να παρουσιάζει εντοπισμένη πτώση. Το σχήμα αποτελεί στοιχείο της αξιολόγησης, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να δείξει την αιτία.
Τι σημαίνει ο κάθετος άξονας και τα dB
Στον κάθετο άξονα εμφανίζεται η στάθμη ακοής σε decibel hearing level, που γράφεται dB HL. Οι χαμηλότερες τιμές βρίσκονται στο επάνω μέρος και οι υψηλότερες προς τα κάτω. Όσο χαμηλότερα βρίσκεται ένα σημείο στο διάγραμμα, τόσο μεγαλύτερη ένταση χρειάστηκε για να γίνει αντιληπτός ο τόνος.
Τα dB HL δεν είναι απόλυτη μέτρηση της έντασης ενός καθημερινού ήχου. Είναι βαθμονομημένη κλίμακα που συγκρίνει την απόκριση με αναμενόμενα επίπεδα φυσιολογικής ακοής. Στους ενήλικες, ουδοί περίπου έως 20–25 dB HL συχνά θεωρούνται εντός φυσιολογικού εύρους, όμως τα όρια και η κλινική σημασία διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία, τη συχνότητα και το πλαίσιο της εξέτασης.
Τι δείχνουν τα σύμβολα και οι διαφορετικές γραμμές
Συνήθως το δεξί αυτί αποτυπώνεται με κόκκινα σύμβολα και το αριστερό με μπλε. Ένας κόκκινος κύκλος χρησιμοποιείται συχνά για την αέρινη αγωγή του δεξιού αυτιού και ένα μπλε Χ για την αέρινη αγωγή του αριστερού. Τα σύμβολα μπορεί να διαφέρουν ελαφρά μεταξύ εργαστηρίων, ενώ μικρά βέλη δείχνουν ότι δεν υπήρξε απόκριση ακόμη και στη μέγιστη ένταση που χρησιμοποιήθηκε.
Όταν υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ των δύο αυτιών, μπορεί να χρησιμοποιηθεί masking. Πρόκειται για ειδικό θόρυβο που παρουσιάζεται στο αυτί που δεν εξετάζεται, ώστε να μην απαντήσει εκείνο αντί για το υπό έλεγχο αυτί. Τα masked αποτελέσματα σημειώνονται με διαφορετικά σύμβολα και είναι απαραίτητα για ασφαλέστερη ερμηνεία μιας ασύμμετρης απώλειας.
Αέρινη και οστέινη αγωγή
Η αέρινη αγωγή ελέγχει ολόκληρη τη διαδρομή του ήχου: έξω ακουστικό πόρο, τύμπανο, οστάρια, κοχλία και ακουστικό νεύρο. Η οστέινη αγωγή γίνεται με έναν μικρό δονητή πίσω από το αυτί. Ο δονητής παρακάμπτει σε μεγάλο βαθμό το έξω και το μέσο αυτί και διεγείρει απευθείας τον κοχλία.
Η σύγκριση των δύο μετρήσεων βοηθά να φανεί ο τύπος της απώλειας. Όταν η οστέινη αγωγή είναι καλύτερη από την αέρινη και υπάρχει σαφές χάσμα μεταξύ τους, μπορεί να υπάρχει αγώγιμη βαρηκοΐα, όπως σε υγρό στο μέσο αυτί ή πρόβλημα στο τύμπανο. Όταν αέρινη και οστέινη αγωγή είναι παρόμοια αλλά μειωμένες, η εικόνα παραπέμπει σε νευροαισθητήρια απώλεια. Ο συνδυασμός ευρημάτων μπορεί να δείχνει μικτή βαρηκοΐα.
Γιατί το ακοόγραμμα δεν αρκεί μόνο του
Δύο άνθρωποι με παρόμοιους ουδούς μπορεί να αντιμετωπίζουν διαφορετική δυσκολία στην καθημερινότητα. Για αυτό ο έλεγχος συχνά συμπληρώνεται με ομιλητική ακοομετρία, τυμπανομέτρηση, ακουστικά αντανακλαστικά ή ωτοακουστικές εκπομπές. Η κατανόηση λέξεων σε ήσυχο περιβάλλον και η ακρόαση μέσα σε θόρυβο δεν προβλέπονται πάντα πλήρως από τους καθαρούς τόνους.
Ο γιατρός εξετάζει επίσης αν η απώλεια είναι μονόπλευρη ή ασύμμετρη, αν εμφανίστηκε ξαφνικά και αν συνοδεύεται από εμβοές, πόνο, έκκριση ή ζάλη. Αυτές οι πληροφορίες μπορεί να αλλάξουν την ανάγκη και την ταχύτητα περαιτέρω διερεύνησης.
Πώς να προετοιμαστείτε
Δεν χρειάζεται ειδική προετοιμασία. Ενημερώστε τον εξεταστή για πρόσφατο κρυολόγημα, έκθεση σε δυνατό θόρυβο, φάρμακα, προηγούμενες επεμβάσεις και τη χρήση ακουστικών βοηθημάτων. Αν υπάρχει βύσμα κυψελίδας ή φλεγμονή, μπορεί να χρειαστεί πρώτα εξέταση και αντιμετώπιση.
Κατά τη διάρκεια της μέτρησης απαντάτε κάθε φορά που νομίζετε ότι ακούσατε τον τόνο, χωρίς να προσπαθείτε να προβλέψετε πότε θα εμφανιστεί. Η συνέπεια των απαντήσεων ελέγχεται από τον εξεταστή. Αν κουραστείτε ή δεν είστε βέβαιοι για τις οδηγίες, ζητήστε μια μικρή παύση ή επανάληψη.
Πότε χρειάζεται γρήγορη αξιολόγηση από ΩΡΛ
Ξαφνική πτώση της ακοής στο ένα ή και στα δύο αυτιά χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από εμβοές ή ζάλη. Έλεγχος χρειάζεται επίσης όταν το ακοόγραμμα δείχνει σημαντική ασυμμετρία, όταν υπάρχει επίμονη έκκριση ή πόνος ή όταν η ακοή επιδεινώνεται προοδευτικά.
Το ακοόγραμμα μετατρέπει την ακουστική ικανότητα σε ένα οργανωμένο διάγραμμα, αλλά η σωστή ανάγνωση δεν περιορίζεται σε μία γραμμή ή σε έναν μέσο όρο. Η εξήγηση από τον ΩΡΛ ή τον ακοολόγο συνδέει τα ευρήματα με τα συμπτώματα και καθορίζει αν χρειάζεται παρακολούθηση, θεραπεία ή ακουστική αποκατάσταση.
